خانه / اخبار / رخت سیاه عروسی
child-marriage-English-1

رخت سیاه عروسی

گزارش گام به گام تا توقف ازدواج کودکان در ایران

رایحه مظفریان

گرچه ازدواج کودکان از نظر کارشناسان و مدافعان حقوق کودک “آزار جنسی” محسوب می‌شود، اما در ایران ازدواج دختران از ۱۳ سالگی و پسران از ۱۵ سالگی قانونی است. البته ازدواج دختران و پسران قبل از این سنین نیز، “با اذن ولی و با تشخیص دادگاه منوط به رعایت مصلحت کودک”، مجاز شمرده شده است.

اخیرا با چیدمان جدید نمایندگان در مجلس شورای اسلامی موضوع ازدواج کودکان مجدد از سوی یک نهاد رسمی و البته قانونگذار مورد ارزیابی قرار گرفته است. براساس طرح پیشنهادی نمایندگان که به امضا ۶۷ نفر به هیات رئیسه ارجاع داده شده است حداقل سن ازدواج برای دختران ۱۶ سال و برای پسران ۱۸ سال در نظر گرفته شده است، البته برای ازدواج بین ۱۳ تا ۱۶ سال دختران و ۱۶ تا ۱۸ سال پسران در صورت اذن ولی و دادگاه صالحه و وجود احراز سلامت و صحت جسمی آن هم توسط پزشکی قانونی منعی وجود ندارد.

اگر این قانون به تصویب نمایندگان برسد با اختلاف نظرهایی که پیشتر از سوی مراجع ارائه شده بود بعید است این قانون در نهایت به اجرا برسد. هر چند که نقدهایی بر همین سه خط ارائه شده از سوی مجلس وجود دارد.

اما در میان دختران و یا پسرانی که در زیر سنین یاد شده ازدواج می کنند و هر سال شمار آن ها به ۴۱ هزار مورد می رسد تعدادی هستند که به دلیل مرگ همسر “بیوه” شناخته می شوند.

در دوره اول ریاست جمهوری حسن روحانی برای اولین بار معاون امور زنان و خانواده نهاد ریاست جمهوری در مصاحبه ای رسمی در شبکه خبر به موضوع کودک بیوه ها اشاره کرد. این مصاحبه و نحوه بیان انتقادی وی از عملکرد و بی توجهی دولت های پیشین نسبت به یکی از موارد حقوقی کودکان مقدمه ای شد برای ترک آتی سمت وی!

طیبه سیاوشی نماینده مجلس شورای اسلامی با اشاره به وجود ۲ هزار کودک در کشور، نسبت به سقط جنین‌‌های مکرر برخی کودکان ابراز نگرانی کرد. طرح افزایش سن ازدواج کودکان تحت تاثیر آمار افزایش تعداد کودک‌همسری و تبدیل آن به کودک بیوه‌ها کلید خورد. کودکانی که با ۱۳ یا ۱۴ سال هم بیوه بودند و هم سرپرست خانوار محسوب می‌شدند. یعنی کودکانی داشتند که باید علاوه قبول مسئولیت آنها معیشت خود را تامین می‌کردند.

اما بهترین منبع برای دانستن تعداد دقیق کودکانی که همسران خود را از دست داده اند سرشماری های رسمی ای است که از سوی مرکز آمار ایران صورت می گیرد. هر از چند ماهی کمپین گام به گام تا توقف ازدواج کودکان در ایران (stopemiran.com) به بررسی آماری یکی از معضلات ایجاد شده از وقوع ازدواج کودکان می پردازد تا بتواند علاوه بر فعالیت های جانبی در این عرصه از طریق اطلاعات آماری مستندی جهت تصدیق ادعاهای خود ارائه دهد.

در سال ۱۳۹۵ در سرشماری نفوس و مسکن آمده است که از میان مردان ۱۰ تا  ۱۴ ساله ۳۴۵ مورد باسواد بیوه و ۳۷ مورد هم بیسواد بیوه ثبت شده است. در همین سال از میان زنان ۱۰ تا  ۱۴ ساله ۱۵۸ مورد باسواد بیوه و ۶۸ مورد هم بیسواد بیوه ثبت شده است.

در زمینه شناسایی عوامل عدم توجه به شرایط این کودکان هیچ گونه تحقیق جدی صورت نگرفته است. این موضوع جای شک ندارد که صدور مجوز ازدواج برای کودکان در این سنین موجب بروز مشکلاتی مانند کودک بیوگی، کودک مطلقگی، کودک سرپرستی، کودک والدی و مواردی از این دست می شود. البته به دلیل وجود و رواج “صیغه” بسیاری از ازدواج ها، طلاق ها و موارد مشابه از چرخه ثبت خارج می شود و در بعضی موارد هم پیش از ثبت واقعه، واقعه دیگری رخ می دهد به عنوان مثال کودک بیوه می شود و چندی بعد بلافاصله ازدواج می کند. همچنین در سیستم آمارگیری ضعف هایی وجود دارد از جمله اینکه بسیاری از ازدواج هایی که در سنین کودکی انجام می گیرد چندین سال پس از ازدواج منجر به طلاق می شود که در سیستم آمارگیری سن وقوع ازدواج ثبت نمی گردد.

در جدول ارائه شده همچنین آمارهای قابل توجه دیگری نیز به چشم می خورد. در میان مردان ۱۰ تا ۱۴ سال باسواد ۳۳۷۲۳ ازدواج و ۱۲۶۹ طلاق و به همین ترتیب برای مردان بی سواد در این سن ۷۵۱ و ۴۱ به ثبت رسیده است. این در حالیست که در بیشتر فعالیت هایی که جهت کاهش آمار ازدواج های زودهنگام صورت می گیرد اواین گزینه هدف دختران هستند. یکی از ویژگی های مطالعات آماری روشن کردن واقعیت است تا بتوان به وسیله اعداد دقیق ابعاد جدیدی از معضلات را شناسایی، سنجش و بازنگری کرد تا شاید بتوان راهی جهت مداخله جست.

به هر روی ازدواج زودهنگام چه برای پسران چه برای دختران تحت تاثیر عوامل متعددی هر سال با همان نرخ و روند ثابت ۴۰ هزار مورد در سال در ایران همچنان در حال وقوع است. با آنکه ماده ۱۰۴۱ از ابتدای نگارش قانون مدنی با تغییراتی روبرو بوده است اما به نظر می رسد تلاش نمایندگان در دوره جدید تا اجرایی شدن و تصویب قانونی که البته همچنان نواقصی دارد راهی طولانی و پر پیچ و خم است.

۱۱۱۱۱

این مطلب هم بخوانید

lxpmwxznko-1467452656

او حکم رشد دارد!

رایحه مظفریان نویسنده و پژوهشگر در کتاب حقوق مدنی خانواده نوشته دکتر کاتوزیان خانواده این ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *